Рефлексии: Зошто на еколошкото право не треба да гледаме како на „мода“, а на еколошките теми како на „помодарство“

 

https://perm-es.com/en/liabilities

                             

      Несомнено е дека, децении после западниот свет, полека, но сигурно, за важноста на еколошките теми почнуваме да се освестуваме и кај нас, во нашиот, македонски контекст. Се бележи тренд на организирање на сé повеќе настани — семинари, конференции, јавни дискусии и дебати на еколошки теми, се организираат работилници во основните и средните училишта и на факултетите. Факт е дека голем дел од овие настани бележат значителна посетеност и се помпезно најавувани, најчесто со презентери и излагачи од владините институции или дипломатски претставници кои придонесуваат за подигање на рејтингот и препознатливоста на настанот во медиумите. Претставниците од научната јавност ретко кога се во улога на главни воведничари на ваквите настани.

        Но, по завршувањето на настанот, кога се гасат камерите и микрофоните, се чини дека суштината на самата еколошка идеја и цел заради која тој бил организиран, најчесто не продолжува да живее со граѓаните — дотогашната публика.

Настан на тема „Правото во одбрана на природата: Како граѓаните да ги користат правните механизми за здрава животна средина?“ одржан во соработка со „Еко-свест“

 

    На 26 март оваа година, на Правниот факултет „Јустинијан Први“ во Скопје, во организација на Центарот за истражување и информирање за животната средина „Еко-свест“ и Блогот Зелена Инцијатива кој го уредуваат студентите на Правниот факултет „Јустинијан Први“ под водство на проф. д-р Илина Ценевска од Катедрата по Право на Европска Унија, беше одржан настан на тема: „Правото во одбрана на природата: Како граѓаните да ги користат правните механизми за здрава животна средина?“.

    Свои излагања и дискусија со студентите имаа м-р Марко Гучески и м-р Милијана Богданоска, еколошки правници од „Еко-свест“, кои зборуваа за активностите кои ги презема нивната организација за обезбедување на правна поддршка и советување на граѓаните кои се соочуваат со различни видови на еколошки проблеми во нивната непосредна животна околина. Меѓу другото, беше промовирана и алатката „Зелен телефон“ како механизам преку кој граѓаните можат да пријават еколошки проблем и да побараат правна помош.

Во Скопје одржана меѓународната конференција “Nature Policy as a Foundation for Conservation“

 

    Ни беше задоволство да присуствуваме на меѓународната конференција “Nature Policy as a Foundation for Conservation“ која се одржа денес, 28 октомври, во Скопје, во организација на Центарот за истражување и информирање за животната средина „Еко-свест“, една од најактивните еколошки организации во нашата држава.

На настанот со свои излагања земаа учество претставници од меѓународните и државните институции, експертската јавност, стручњаци од пракса и многу други, кои овозможија учесниците на настанот да ја добијат целосната слика во однос на состојбата со заштитата на природата и заштитените подрачја и видови кај нас, истовремено ставајќи акцент на предизвиците, проблемите и потребите за идни промени, особено, во тој контекст, потребата за носење на нов Закон за природата како еден од стожерите на македонско еколошко законодавство кој би бил целосно усогласен со важечката правна регулатива на ЕУ во оваа област.

Честитки за „Еко-свест“ и им посакуваме многу вакви успешни настани и во иднина! 🌳🌱🌲

Иницијативата на Европската Комисија за регулирање на „еколошкиот отпечаток“ на дигиталниот сектор во ЕУ

www.giki.earth

    Во светот што сè повеќе се движи кон дигитализација и технолошки напредок, Европската унија останува предводник на глобалните напори за одржлив развој. Во тој контекст, Препораката на Комисијата (ЕУ) 2021/2279 од 15 декември 2021 година за употреба на методите за еколошки отпечаток за мерење и соопштување на еколошките перформанси на производите и организациите се наметнува како клучен документ што ги поврзува економскиот раст, иновациите и заштитата на животната средина. Преку неа, Европската комисија воведува унифицирани методологии — Product Environmental Footprint (PEF) и Organisation Environmental Footprint (OEF) — кои овозможуваат објективно, транспарентно и споредливо мерење на еколошкиот отпечаток односно влијание на производите и организациите. 

Како Европската Унија ѝм помага на европските држави да се справат со енормната загаденост на воздухот

©EuropeanCommission

    Загаденоста на воздухот е еден од покомплексните проблеми со кои се соочуваат општествата. Во одредени европски градови овој проблем e повеќе, во други помалку изразен, но факт е дека ова не е само национално прашање, туку предизвик со кој целиот свет се соочува. Загадувањето на воздухот може да настане од природни причини или од човековото дејствие. Се разбира дека доминантни се причините од антропогено потекло, поради што фокусот на овој текст ќе биде ставен токму на овие причини. Како што ни е веќе познато, во оваа група причини спаѓаат: емисиите на гасови од сообраќајот на моторните возила, гасовите од индустриската активност, согорувањето на фосилни горива за греење, депониите на отворено, и сл. Според Европската агенција за заштита на животната средина, изразено во проценти, 44% од загаденоста на воздухот отпаѓа на согорувањето на цврсти горива за греење на згради, 37% од патниот собракај, 19% од земјоделието (прскањето на земјиштето) и 15% од индустријата.

Предлог Законот за климатска акција – чекор напред во заложбите на Република С. Македонија за борба против климатските промени

 

                                                    “Земјата нуди доволно за да ги задоволи потребите на секој човек, но не и алчноста на секој човек”

- Махатма Ганди

                                                                         

Климатските промени се однесуваат на долготрајни промени во температурите и временските форми. Ваквите поместувања на температурите се предизвикани како од природните појави - варијациите на сончевите циклуси, така и од човековото влијание, со употребата на фосилни горива како што е јагленот, нафтата и гасот.

Начините на справување со пластичниот отпад во европските земји

 

Copyright @phys.org

    Загадувањето од пластиката станува сé поглобален проблем. Влади, фондации, социјални медиуми и други организации ја користат секоја прилика да ја подигнат свеста во врска со ова. Бидејќи пластиката претставува поевтино решение, нејзината употреба е енормно голема. Една од позначајните теми што се појавува денес се Европските земји и нивниот начин на справување со пластичниот отпад.

Mar Menor - најголемата лагуна со солена вода во Европа - стана правен субјект

Извор: https://english.elpais.com/spanish_news/2020-07-24/new-law-protecting-spains-mar-menor-leaves-nobody-satisfied.html

    Мар Менор, најголемата лагуна со солена вода во Европа, лоцирана во Мурсија, југоисточна Шпанија, во септември оваа година официјално стана првиот европски екосистем кој се здоби со статусот на правен субјект и законските права кои произлегуваат од него.

Проблематизирање на плановите на Европската Унија за декарбонизација

 

                                                                        Source: www.interregeurope.eu

   Вовед

    Енергијата претставува централна област на правото и политиката на ЕУ уште од нејзиното основање. Два од вкупно трите основачки договори (Договорите) се фокусираа на енергијата: (сега веќе вон-сила) Договорот за основање на европската заедница за јаглен и челик и Договорот за основање на европска заедница за атомска енергија.[1] Дополнително и третиот, погенерален, Договор на Европската економска заедница ја вклучуваше и енергијата во својот опсег. Една од водечките рани пресуди на Европскиот суд на правдата, Коста против Енел, од 1964 година се однесуваше на енергијата и ја потврди улогата на енергетскиот сектор како дел од економските активности опфатени со правото и политиката на ЕУ.[2]

"Cows, Climate and Culture Wars: Putting Bad Policy Out to Pasture" (онлајн дискусија)

Што имаат заедничко помеѓу себе културните навики, одгледувањето на крави и климата? 

    Погледнете ја оваа дискусија во организација на Center for Biological Diversity (US) каде што експерти за храна и клима ја објаснуваат климатската наука зад производството и консумацијата на говедско месо, размислувајќи за можни решенија преку кои најефективно би се задоволиле климатските цели.

Заштита на животната средина во време на воен конфликт – краток преглед на важечката меѓународна правна рамка

     Нафтени полиња во Кувајт опожарени од воените сили на Ирак, 1991 (извор: Wikipedia)

    Актуелните воени случувања во Украина, меѓу другото, ги ставија во фокусот на јавноста еколошките последици од воените конфликти и важноста за ефективна примена на релевантните меѓународно-правни инструменти за заштита на животната средина во време на војна. Во текот на изминатите денови, руската војска изврши напади на складиште за радиоактивен отпад и нафтена постројка во близина на украинската престолнина Киев, гасовод во градот Харков, како и гранатирање околу нуклеарната централа Запорожје во Енерходар, најголемата од овој вид во Европа.[1] Еколошката штета предизвикана од овие и слични дејствија би можела сериозно и долгорочно да се одрази на здравјето на луѓето и на природната околина. Оштетувањето на електраните, хемиските постројки и другите индустриски инсталации честопати влијае на дистрибуцијата на вода и на канализациските системи, што пак доведува до сериозни последици за изворите на вода и подземните води, почвата и земјоделските површини.[2]

Заштита на животната средина преку механизмите за човекови права (3)

 Норвешките климатски активисти против експлоатирањето на нафта од Арктикот

                        (V. Belov / Shutterstock.com)

    Почнувајќи од втората половина на минатиот век, заштитата на животната средина се здобива со се поголемо значење на меѓународно ниво. Индикатор за ова се големиот број меѓународни конвенции кои ја регулираат оваа област (Архуска конвенција, Бернска конвенција, Еспо конвенција итн.) Меѓутоа, прашањата за заштита на животната средина имаат извршено влијание и врз други регионални механизми за заштита на човековите права, како што е Европската конвенција за човековите права. Иако оваа конвенција директно не ја регулира областа за заштита на животната средина, се почесто пред Европскиот суд за човекови права, индивидуи и организации се повикуваат на неа.

Правото на пристап до енергија и енергетската криза

  

                                                    © PEi Power Engineering International

    Развојот на општествата, зголемувањето на човековата популација, како и процесот на глобализација, неминовно ја зголеми и потребата од пристап до енергија. Пристапот до современи енергетски услуги е предуслов за надминување на сиромаштијата и почитување на основните човекови права. Постојат истражувања кои покажуваат позитивна корелација помеѓу стапката на нето потрошувачката на енергија на земјите и рангот на нивниот индекс на човековиот развој (ИЧР), потврдувајќи дека варијаблите на ИЧР се позитивни поради влијанието на зголементата достапност на енергија. Недостатокот или тешкотиите во пристап до модерните енергетски услуги од страна на домаќинствата се нарекува „енергетска сиромаштија“, и се однесува особено на пристапот до електрична енергија. Имено, голем број на недоволно развиени општества сè уште имаат проблеми да пристапат до електрична мрежа иако правото на соодветен животен стандард како основно човеково право подразбира и право на пристап до (електрична) енергија.

Заштита на животната средина преку механизмите за човекови права (2)

Европскиот систем за заштита на човековите права

    Изминатата деценија кај активистите и организациите за заштита на животна средина се вроди тенденција да го користат Европскиот систем за заштита на човековите права за да помогнат во справувањето со еколошките проблеми. Бројни меѓународно правни стандарди развиени од Советот на Европа - особено засметувајќи ги и Европската конвенција за човекови права (ЕКЧП), Европската социјална повелба и Бернската конвенција за заштита на европскиот див свет и природните живеалишта – редовно и успешно се повикувани пред судовите во прашањата за заштита на животната средина.

Европскиот суд за човекови права досега има одлучено по околу 300 случаи поврзани со животната средина, применувајќи концепти како што се правото на живот, слободата на говорот и семејниот живот за третирање на широк спектар прашања и проблеми од областа, вклучувајќи загадување, вештачки или природни катастрофи и пристап до информации за животната средина. Европската конвенција за човекови права исто така е често користена од активисти на национално ниво со цел да ги охрабрат владите да преземат соодветни чекори и политики за справување со климатските промени и деградацијата на животната средина.

Заштита на животната средина преку механизмите за човекови права (1)

Судот во Стразбур како (погоден) форум за еколошки активизам

                   

   https://www.coe.int/en/web/human-rights-rule-of-law/-/environment-and-human-rights-towards-a-right-to-a-healthy-environment

1. Врамување на поимот „животна средина" во меѓународното право за човекови права (системот на ООН)

    Заштитата на животната средина, генерално гледано, се наоѓа во почетоците на нејзиното регулирање во рамките на меѓународното право, а особено кога ја анализираме низ призмата на човековите права и механизмите за нивна заштита. Иако основните инструменти за заштита на човековите права[1], кои патем се изготвени долго пред да се појави минимум консензус и колективна свест за прашањата за животната средина, не се осврнуваат на ова прашање, денес во правната теорија е општо прифатен ставот дека човековите права и животната средина се меѓусебно поврзани.[2]

Референдумот како облик на непосредна демократија и неговата употреба во еколошката сфера

         

                                                                                                      https://www.porta3.mk/slovenija-na-referendum-gi-zashtiti-vodotecite/ 

    

    Во последно време сме сведоци на важни трансформативни процеси на јакнење на правните механизми за непосредно изјаснување на граѓаните по прашања од областа на животната средина. На 11 јули оваа година граѓаните на Словенија со убедливо мнозинство на референдум одржан на државно ниво ги отфрлија предложените измени на Законот за води. Намерата на словенечката влада да го измени Законот за води предизвика жестока дебата во јавноста, особено делот кој се однесува на градење на објекти покрај водотеци, односно море, реки и езера. 

Неколку зборови за... професијата еколошки правник

Environmental Lawyer: How an Attorney Is Key to Getting Results 

Стратешки тужби против учество на јавноста (SLAPP) за прашања поврзани со животната средина – закана за демократијата и човековите права

 

https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/time-to-take-action-against-slapps

Што се SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation)?

Овој термин се однесува на стратешки тужби покренати за да го спречат или отежнат учеството на јавноста, односно да замолчат или заплашат поединци или организации вклучени во активности од јавен интерес – кампањи, застапување, известување, итн. Овие судски процеси се иницирани најчесто од компании или бизнис- и политички моќници. Нивна мета се активисти, невладини организации, истражувачки новинари, научници и академици, како и останати граѓани кои укажале на постоење на штетни и незаконски активности, или пак изразиле критички став за прашања од политичко или општествено значење.[1]

(РСМ) Примена на Архуската Конвенција за пристап до информации, учество на јавноста во одлучувањето и пристап до правда за прашања поврзани со животната средина (2)

                      

                          

Студија на случаи од Полошкиот регион

    Целта на Архуската Конвенција[1] (во понатамошниот текст: Конвенцијата), дефининирана во Член 1, претставува придонесот кон заштитата на правото на секој поединец од сегашните и идните генерации, да живее во животна средина што е соодветна за неговото здравје и добросостојба, при што секоја договорна Страна ќе ги гарантира правата на пристап до информации, учество на јавноста во одлучувањето, и на пристап до правда за прашањата поврзани со заштитата на животната средина. Спроведувањето на Конвенцијата може да го согледаме преку анализа на нејзината примена во досегашната практика на централните и локалните власти во нашата држава. Во продолжение ќе бидат обработени два примери од Полошкиот регион на (не)соодветна примена на неколку членови од Конвенцијата.

(РСМ) Примена на Архуската Конвенција за пристап до информации, учество на јавноста во одлучувањето и пристап до правда за прашања поврзани со животната средина (1)

 Студија на случај: Градски парк „Љупчо Шкартов“, Кавадарци

Градски парк „Љупчо Шкартов“, 2018

    

    Во овој прилог, меѓу другото, ќе биде изложено постапувањето на Општина Кавадарци спротивно на начелото на активна транспарентност што Архуската Конвенција[1] (во понатамошниот текст: Конвенцијата) и релевантното национално законодавство го стипулираат како обврска на јавните власти, а особено локалната самоуправа. Следствено, ќе биде аргументирано како ова (не)постапување ја спречи засегнатата јавност да го искористи и своето право на учество во носењето на одлуки поврзани со животната средина.