Проблематизирање на плановите на Европската Унија за декарбонизација

 

                                                                        Source: www.interregeurope.eu

   Вовед

    Енергијата претставува централна област на правото и политиката на ЕУ уште од нејзиното основање. Два од вкупно трите основачки договори (Договорите) се фокусираа на енергијата: (сега веќе вон-сила) Договорот за основање на европската заедница за јаглен и челик и Договорот за основање на европска заедница за атомска енергија.[1] Дополнително и третиот, погенерален, Договор на Европската економска заедница ја вклучуваше и енергијата во својот опсег. Една од водечките рани пресуди на Европскиот суд на правдата, Коста против Енел, од 1964 година се однесуваше на енергијата и ја потврди улогата на енергетскиот сектор како дел од економските активности опфатени со правото и политиката на ЕУ.[2]

"Cows, Climate and Culture Wars: Putting Bad Policy Out to Pasture" (онлајн дискусија)

Што имаат заедничко помеѓу себе културните навики, одгледувањето на крави и климата? 

    Погледнете ја оваа дискусија во организација на Center for Biological Diversity (US) каде што експерти за храна и клима ја објаснуваат климатската наука зад производството и консумацијата на говедско месо, размислувајќи за можни решенија преку кои најефективно би се задоволиле климатските цели.

Заштита на животната средина во време на воен конфликт – краток преглед на важечката меѓународна правна рамка

     Нафтени полиња во Кувајт опожарени од воените сили на Ирак, 1991 (извор: Wikipedia)

    Актуелните воени случувања во Украина, меѓу другото, ги ставија во фокусот на јавноста еколошките последици од воените конфликти и важноста за ефективна примена на релевантните меѓународно-правни инструменти за заштита на животната средина во време на војна. Во текот на изминатите денови, руската војска изврши напади на складиште за радиоактивен отпад и нафтена постројка во близина на украинската престолнина Киев, гасовод во градот Харков, како и гранатирање околу нуклеарната централа Запорожје во Енерходар, најголемата од овој вид во Европа.[1] Еколошката штета предизвикана од овие и слични дејствија би можела сериозно и долгорочно да се одрази на здравјето на луѓето и на природната околина. Оштетувањето на електраните, хемиските постројки и другите индустриски инсталации честопати влијае на дистрибуцијата на вода и на канализациските системи, што пак доведува до сериозни последици за изворите на вода и подземните води, почвата и земјоделските површини.[2]

Заштита на животната средина преку механизмите за човекови права (3)

 Норвешките климатски активисти против експлоатирањето на нафта од Арктикот

                        (V. Belov / Shutterstock.com)

    Почнувајќи од втората половина на минатиот век, заштитата на животната средина се здобива со се поголемо значење на меѓународно ниво. Индикатор за ова се големиот број меѓународни конвенции кои ја регулираат оваа област (Архуска конвенција, Бернска конвенција, Еспо конвенција итн.) Меѓутоа, прашањата за заштита на животната средина имаат извршено влијание и врз други регионални механизми за заштита на човековите права, како што е Европската конвенција за човековите права. Иако оваа конвенција директно не ја регулира областа за заштита на животната средина, се почесто пред Европскиот суд за човекови права, индивидуи и организации се повикуваат на неа.

Правото на пристап до енергија и енергетската криза

  

                                                    © PEi Power Engineering International

    Развојот на општествата, зголемувањето на човековата популација, како и процесот на глобализација, неминовно ја зголеми и потребата од пристап до енергија. Пристапот до современи енергетски услуги е предуслов за надминување на сиромаштијата и почитување на основните човекови права. Постојат истражувања кои покажуваат позитивна корелација помеѓу стапката на нето потрошувачката на енергија на земјите и рангот на нивниот индекс на човековиот развој (ИЧР), потврдувајќи дека варијаблите на ИЧР се позитивни поради влијанието на зголементата достапност на енергија. Недостатокот или тешкотиите во пристап до модерните енергетски услуги од страна на домаќинствата се нарекува „енергетска сиромаштија“, и се однесува особено на пристапот до електрична енергија. Имено, голем број на недоволно развиени општества сè уште имаат проблеми да пристапат до електрична мрежа иако правото на соодветен животен стандард како основно човеково право подразбира и право на пристап до (електрична) енергија.

Заштита на животната средина преку механизмите за човекови права (2)

Европскиот систем за заштита на човековите права

    Изминатата деценија кај активистите и организациите за заштита на животна средина се вроди тенденција да го користат Европскиот систем за заштита на човековите права за да помогнат во справувањето со еколошките проблеми. Бројни меѓународно правни стандарди развиени од Советот на Европа - особено засметувајќи ги и Европската конвенција за човекови права (ЕКЧП), Европската социјална повелба и Бернската конвенција за заштита на европскиот див свет и природните живеалишта – редовно и успешно се повикувани пред судовите во прашањата за заштита на животната средина.

Европскиот суд за човекови права досега има одлучено по околу 300 случаи поврзани со животната средина, применувајќи концепти како што се правото на живот, слободата на говорот и семејниот живот за третирање на широк спектар прашања и проблеми од областа, вклучувајќи загадување, вештачки или природни катастрофи и пристап до информации за животната средина. Европската конвенција за човекови права исто така е често користена од активисти на национално ниво со цел да ги охрабрат владите да преземат соодветни чекори и политики за справување со климатските промени и деградацијата на животната средина.

Заштита на животната средина преку механизмите за човекови права (1)

Судот во Стразбур како (погоден) форум за еколошки активизам

                   

   https://www.coe.int/en/web/human-rights-rule-of-law/-/environment-and-human-rights-towards-a-right-to-a-healthy-environment

1. Врамување на поимот „животна средина" во меѓународното право за човекови права (системот на ООН)

    Заштитата на животната средина, генерално гледано, се наоѓа во почетоците на нејзиното регулирање во рамките на меѓународното право, а особено кога ја анализираме низ призмата на човековите права и механизмите за нивна заштита. Иако основните инструменти за заштита на човековите права[1], кои патем се изготвени долго пред да се појави минимум консензус и колективна свест за прашањата за животната средина, не се осврнуваат на ова прашање, денес во правната теорија е општо прифатен ставот дека човековите права и животната средина се меѓусебно поврзани.[2]

Референдумот како облик на непосредна демократија и неговата употреба во еколошката сфера

         

                                                                                                      https://www.porta3.mk/slovenija-na-referendum-gi-zashtiti-vodotecite/ 

    

    Во последно време сме сведоци на важни трансформативни процеси на јакнење на правните механизми за непосредно изјаснување на граѓаните по прашања од областа на животната средина. На 11 јули оваа година граѓаните на Словенија со убедливо мнозинство на референдум одржан на државно ниво ги отфрлија предложените измени на Законот за води. Намерата на словенечката влада да го измени Законот за води предизвика жестока дебата во јавноста, особено делот кој се однесува на градење на објекти покрај водотеци, односно море, реки и езера. 

Неколку зборови за... професијата еколошки правник

Environmental Lawyer: How an Attorney Is Key to Getting Results 

Стратешки тужби против учество на јавноста (SLAPP) за прашања поврзани со животната средина – закана за демократијата и човековите права

 

https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/time-to-take-action-against-slapps

Што се SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation)?

Овој термин се однесува на стратешки тужби покренати за да го спречат или отежнат учеството на јавноста, односно да замолчат или заплашат поединци или организации вклучени во активности од јавен интерес – кампањи, застапување, известување, итн. Овие судски процеси се иницирани најчесто од компании или бизнис- и политички моќници. Нивна мета се активисти, невладини организации, истражувачки новинари, научници и академици, како и останати граѓани кои укажале на постоење на штетни и незаконски активности, или пак изразиле критички став за прашања од политичко или општествено значење.[1]